Het Weernieuws: Herfst 2025

 VRIJ ZACHT en NAT

De herfst van 2025 gaat de boeken in als zacht en nat met een vrijwel normale aantal uren. Daarnaast kregen we te maken met de eerste vorst en de eerst sneeuwvlokken van het seizoen en ook nog eens met drie herfststormen. 

TEMPERATUUR

Met in De Bilt een gemiddelde etmaaltemperatuur van 11,6°C tegen een langjarig gemiddelde van 10,9°C was de herfst zeer zacht en tevens goed voor een gedeelde achtste plek in de lijst met zachtste herfstseizoenen samen met 2024 en 2021. Ook alle drie de afzonderlijke herfstmaanden waren zachter dan normaal, al was het verschil in september niet groot; met een gemiddelde etmaaltemperatuur van 15,0°C in De Bilt tegen 14,7°C normaal. In oktober en november waren de verschillen groter; met een gemiddelde temperatuur over 24 uur van 12,0°C tegen 10,9°C en van 7,8°C tegen 7,0°C respectievelijk. De laatste jaren verliep de herfst steeds warmer dan normaal. De hele top-10 bestaat namelijk uit de herfst van de 21^e eeuw en bovenaan staat de herfst van 2006 met 13,6°C. In 2023 was het gemiddeld 12,8°C en dat was goed voor een tweede plaats. In Berkel-Enschot kwam de gemiddelde etmaaltemperatuur uit op 12,2°C tegen normaal 12,0°C. Goed voor een gedeelde 10e plaats samen met 2001. Dit keer werd het in deze herfst overdag gemiddeld 15,9°C (en dat is normaal) en ’s nachts werd het gemiddeld 8,4°C  tegen normaal 8,1°C. 

Het herfstseizoen opende met warm weer. Tot en met 8 september steeg de temperatuur namelijk elke dag tot boven 20 graden. Daarbij werd het op de 7e de warmste herfstdag van het seizoen. In De Bilt werd het met 26,4°C zomers warm en in Westdorpe en Woensdrecht zelfs tropisch: 30,7°C en 30,0°C. Dit waren direct al de hoogste temperaturen van de herfst. Het leverde zelfs de warmste 7e september op. Althans, als we kijken naar de huidige stations. Want in 1911 werd het in Sittard namelijk met 31,6°C nog warmer. Helaas bestaat dat station niet meer. De rest van september had lagere temperaturen, totdat we een zomerse opleving kregen rond 19 september. Zo registreerde De Bilt nog een zomerse waarde van 25,3°C; in het zuiden was het ruim 28 graden. Berkel-Enschot en Tilburg hadden zelfs 29,0°C. 

In oktober volgde wat afkoeling, want in De Bilt kwam het niet meer tot warme dagen met temperaturen van minstens 20 graden. Het koelde zo sterk af dat op 3 oktober de temperatuur bleef hangen van 13,8°C in De Bilt tot 13,1°C in Stavoren. Daarmee kwam een eind aan een periode van 132 dagen, waarin de temperatuur in De Bilt steeg naar 15 graden en meer. Landelijk gezien moesten we wachten tot de 18e toen nergens in het land de 15 graden meer werd gehaald. Hoek van Holland en Vlissingen waren toen de warmste plaatsen met ieder 14,5°C. 

November kende twee gezichten. In de eerste helft was het zeer warm en de tweede helft was het gewoon koud. Het leidde in de tweede week van de maand tot een nieuw warmterecord op 5 november. In De Bilt zag men het namelijk 18,0°C worden (vorige record was 17,5°C uit 1994). Landelijk was er geen sprake van een record, want dat staat op 20,9°C en werd gemeten in 1994 in Oost-Maarland, ook een opgeheven weerstation. Het record was alweer het negende datum-warmterecord van het jaar. Ook op de 14e kwam het tot een warmterecord. Maastricht noteerde maximaal 16,7°C en daarmee werd het record uit 2020 met 16,2°C in Ell gebroken. In de tweede helft van de maand werd het dus kouder en wel zodanig dat we de laagste temperatuur van de herfst konden registreren. In Eelde daalde het kwik op 22 november tot -5,4°C. De eerste lokale vorst werd al in de avond van 16 november genoteerd. Ook officieel kwam het die avond voor het eerst tot vorst. In De Bilt daalde de temperatuur naar -0,7°C. De eerste officiële vorst was hiermee aan de late kant, want normaal komt het rond 7 november voor het eerst tot vorst in De Bilt.

Doordat de maximumtemperatuur ook in november aan de hoge kant bleef, kon het aantal milde dagen op rij dit jaar flink oplopen. Uiteindelijk kwam het tot een recordreeks van 243 dagen. Daarmee werd het vorige record uit 2020 duidelijk gebroken. Het record stond op 233 milde dagen met een maximumtemperatuur van 10 graden en meer. 

De herfst telde in De Bilt dertien warme dagen van minstens 20 graden en die vielen allemaal in september, normaal zijn dat er twaalf in september en twee in oktober. Dit is wel opvallend gezien het zachte karakter van oktober, die dus vooral het gevolg was van de zachte nachten. Het aantal zomerse dagen van minstens 25 graden liep uiteen van één aan de kust, twee in De Bilt tot maximaal vijf in het zuidoosten. Tropische dagen (30 graden of hoger) waren er niet in De Bilt, maar wel in Westdorpe en Woensdrecht op 7 september. De herfst telde in De Bilt uiteindelijk acht vorstdagen, twee meer dan normaal. In het noordwesten waren er minder vorstdagen en in Vlissingen vroor het helemaal niet. 

NEERSLAG

Gemiddeld over het land genomen was de herfst als geheel vrij nat, met 252 mm tegen een klimatologisch gemiddelde van 220 mm. Dit was vooral het gevolg van de zeer natte oktobermaand; met landelijk gemiddeld 116 mm neerslag tegen 75 mm normaal, goed voor een zevende plek in de lijst met natste oktobermaanden. September en november kenden ongeveer de normale hoeveelheid neerslag, met respectievelijk 72 en 64 mm, tegen ongeveer 72 mm normaal. 

September was een iets te natte maand, maar de verschillen waren erg groot. In het noordwestelijk kustgebied, rond de Veluwe en in Twente veel meer dan 100 millimeter. In Bergen werd 147 mm opgevangen en in Almen 144 mm, terwijl het Zeeuwse Noordgouwe maar 34 mm aftapte. In oktober kregen meer stations 100 millimeter in de regenmeter. Het natst was het in zowel het Drentse Rolde als Noord-Hollandse Wognum met 204 mm, terwijl Vierlingsbeek maar 66 mm opving. In november kregen de Waddeneilanden de meeste neerslag over zich heen met 135 mm op Texel tot slechts 32 mm in Tilburg. Uiteindelijk viel de meeste neerslag in deze herfst in het Noord-Hollandse Wognum met 457 mm, gevolgd door Rolde 453, Roderesch 394 en Veenhuizen met 370 mm. De droogste stations waren het Zeeuwse Clinge met 153 mm, Dirksland 175, Vlissingen 176 en het Limburgse Montfort waar 189 mm naar beneden kwam. In Brabant waren de natste plaatsen Sint Hubert met 242 mm en Overloon met 238 mm. Iets minder hadden Steenbergen en Hank met respectievelijk 196 en 200 mm en die hadden de minste neerslag. In Berkel-Enschot werd 231 mm afgetapt. Daarbij viel op zes dagen minsten 10 millimeter, waarbij op 23 oktober de meeste neerslag viel van 21 mm. Naast regen viel er in deze herfst daar op één dag ook sneeuw (23 november), drie dagen hagel, vier dagen met onweer en tenslotte werden er zeven mistdagen geregistreerd. 

Op 9 september regende het langdurig in het midden en zuidoosten van het land, met in Limburg lokaal meer dan 50 mm (Herkenbosch 60 mm). In oktober konden we op de 23e een nieuw neerslagrecord noteren. In De Bilt werd de regenmeter gevuld tot 36 mm, waardoor het dagrecord uit 1964 met 31 mm werd gebroken. Heemskerk had zelfs nog 42 mm en Wormerveer 40 mm. Tussen de ochtend van 14 november en de ochtend van 15 november was het behoorlijk nat in Friesland, Drenthe, Groningen en de Kop van Noord-Holland met 25 tot 40 mm.

 SNEEUW

Op 17 november viel in Vaals en Vijlen de eerste sneeuwvlokken van de herfst. In de avond van 19 november bleef de sneeuw in het zuiden van Limburg liggen en dat gebeurde een dag later ook in Zeeland. Op de 21e kwam het in het noorden tot sneeuwbuien en was het wit, maar in de ochtend van 23 november was het op veel meer plaatsen een winterwonderland. Er viel 1 tot lokaal 3 cm sneeuw. De sneeuw smolt vrij snel weer weg, maar later die dag kwam het in het oosten en noordoosten opnieuw tot sneeuw. In de nacht van 22 op 23 november viel in Tilburg en Berkel-Enschot sneeuw wat leidde tot een sneeuwdek van 1 cm. In de ochtend was deze alweer verdwenen en de restanten waren nog goed zichtbaar op auto’s en daken. Het was in Brabant de enige sneeuwdag, inclusief sneeuwdek, van deze herfst. 

WIND

Op 15 september konden we de eerste herfststorm noteren toen IJmuiden een uur lang windkracht 9 had. Deze ging gepaard met zware windstoten, waarbij op de Houtribdijk een windstoot van 102 km/uur werd geregistreerd. Vlieland had nog 97 km/uur en rondom Tilburg bleef het beperkt tot 65 km/uur. In de nacht van 20 op 21 september begon de wind opnieuw flink aan te trekken. Texel, Vlieland en IJmuiden registreerde windkracht 8. Deze gingen vergezeld van windstoten tot 94 km/uur in IJmuiden en 84 km/uur op Vlieland. In onze regio bleef het beperkt tot windkracht 4 met een windstoot van 42 km/uur in Tilburg. 

Op 4 oktober kregen we de volgende storm over ons heen wat veroorzaakt werd door storm Amy en ontstond uit de restanten van ex-orkaan Humberto. Er kwamen ook zware windstoten voor en de zwaarste windstoot werd gemeten in IJmuiden met 108 km/uur. Kijken we naar het midden van Brabant dan kwam het tot een maximale windstoot van maar liefst 81 km/uur in Gilze-Rijen. Al deze windstoten zorgden op veel plaatsen in Brabant voor stormschade. Ook in de nacht naar 5 oktober bleef het hard waaien en bleven de buien komen met windstoten. Voordat het tot een storm kwam ontstond boven Stadskanaal een windhoos of valwind die tientallen bomen liet sneuvelen. 

Op 23 oktober kregen we in de avond bezoek van storm Benjamin en was de derde herfststorm van dit jaar een feit geworden. Ook de windstoten deden goede zaken en liepen op tot 106 km/uur en dat gebeurde op de Houtribdijk. Kijken we naar Midden-Brabant daar liepen de windstoten op tot 75 km/uur met een maximale wind van kracht 6 tot 7! Dat dit leidt tot stormschade is geen verrassing. Op tientallen plaatsen vielen bomen om. Zowel het weg- als treinverkeer hebben daar last van.

Vervolgens trok Benjamin richting Denemarken, waardoor van stormweer geen sprake meer was, maar nog wel van een vrij krachtige wind. Een dag later was het nog steeds onstuimig en zorgde voor een weerwaarschuwing (code geel) langs de kust voor zware windstoten. IJmuiden, Texel en het Groningse Lauwersoog hadden windkracht 8, stormachtig, en Vlieland tikte heel even windkracht 9 aan. Dit ging gepaard met zware windstoten, waarbij Vlieland een windstoot van 100 km/uur noteerde, Texel 97, Lauwersoog 95, Stavoren 86 en Terschelling kreeg nog 82 km/uur om de oren. 

LUCHTDRUK

Op 23 oktober bleef de barometer maar dalen door de komst van storm Benjamin en zorgde zelfs voor een nieuw dagrecord. Nog nooit heeft de barometer op 23 oktober zo laag gestaan. In Vlieland daalde deze tot 975,7 hPa, waarmee het record uit 1925 met 981,0 hPa werd gebroken. Overigens gebeurde dat op alle weerstations. Heel bijzonder. 

ZONNESCHIJN

Met gemiddeld over het land 352 uren zon tegen 349 zonuren normaal, week de hoeveelheid zonneschijn deze herfst weinig af van het klimatologische gemiddelde. September was een zonnige maand, met landelijk gemiddeld 188 uur zon tegen 159 uur normaal. Oktober was juist somber, met gemiddeld over het land 87 uren zon tegen een langjarig gemiddelde van 120 zonuren. November kende met 77 zonuren ongeveer de normale hoeveelheid zonneschijn. In het noorden en westen was de herfst zonniger dan normaal. Stavoren was met 391 uur zon het zonnigste KNMI-station. In het zuiden en oosten was de herfst juist somberder dan normaal, met in Westdorpe 316 zonuren. In De Bilt was de herfst met 359 uur zonniger dan normaal tegen 340 zonuren. Berkel-Enschot beleefde echter een sombere herfst met 350 uren zonneschijn tegen 371 uren als langjarig gemiddelde. Daar werden in dit seizoen 16 zonloze dagen geteld (normaal 14) en 13 zeer zonnige dagen tegen 15 dagen normaal. 

De meeste uren zonneschijn in de eerste herfstmaand waren van 5 tot en met 7 september en op 19 september. De somberste dag van de maand was 17 september, waarop de zon zich niet of maar heel kort liet zien. Vooral in de rustige periode halverwege de oktobermaand scheen de zon weinig. De somberste dag in die wijnmaand in het land was 11 oktober, toen werd alleen in het noorden plaatselijk heel kort de zon gezien. Tot en met 12 november was het over het algemeen vrij zonnig, daarna overheerste het sombere weer, met van 14 tot en met 16, 19 en van 27 tot en met 30 november regionaal zelfs helemaal geen zon.